Speech burgemeester Kleijngeld Dodenherdenking 4 mei 2017

Waarden in de wereld van nu

In West-Europa, in Nederland, in Waalwijk leven wij al meer dan zeventig jaar in vrede. Daar staan we vandaag en morgen nadrukkelijk bij stil. Vandaag, door letterlijk twee minuten stilte te houden, om de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, en oorlogs-situaties en vredesmissies nadien, te herdenken. Dat doen we jaarlijks, met de bedoeling om de vrijheid waarin wij leven door te geven.

Vrijheid is nooit iets vanzelfsprekends geweest. We moeten er moeite voor blijven doen. Soms wat geven, soms wat nemen. Beseffen dat je veel mag zeggen, maar dat anderen kwetsen nooit de bedoeling kan zijn. Even nadenken bij het horen van het nieuws. Wie zegt wat waar is? En wat niet? De werkelijkheid in het vizier blijven houden.

Want waar de waarheid geweld wordt aangedaan, is de vrede verder weg. In het Duitsland van de jaren dertig van de vorige eeuw is de geest van de bevolking rijp gemaakt voor de strijd tegen de zogenaamde Untermenschen. De Joden, de Sinti, de Roma, de homoseksuelen, de gehandicapten. Ze zijn weggezet als minderwaardig. Deskundig. Planmatig. In woord en beeld. De Duitse Nazipropaganda heeft geleidelijk bijgedragen aan het beeld dat de Endlösung de enige oplossing voor een probleem is. In Nazi-Duitsland zullen minderheden moeten wijken. Wie niet in ons ideaalbeeld past, zal worden ‘weggesaneerd’. Weggesaneerd: eerst uitgesloten. Daarna opgesloten, verhongerd. En tenslotte vergast. Wie reageert, protesteert, verzet biedt, wacht hetzelfde lot. De dood.

Moeten we, terugkijkend, niet opnieuw lessen trekken? In een wereld waarin verdraagzaamheid opnieuw vervlakt, en conflicten constant op de loer liggen, zouden we meer bij de gevaren ervan moeten stilstaan. Heeft de grootste mond altijd gelijk? Wie kiest er eigenlijk voor wat meer nuance? Intolerantie ontstaat nooit uit het niets. Er wordt altijd een kiem gelegd.
En die groeit wanneer je er niets tegenin brengt.
Willen we dat?

Wereldwijd zijn er nogal wat stoere mannen met grote monden met ideeën die haaks staan op de gedachte dat solidariteit en saamhorigheid zorgen voor een solide basis. Wie heel hard tegen de Europese Unie aanschopt, zou even stil kunnen staan bij de idealen van zijn oprichters en sympathisanten.

Konrad Adenauer, Winston Churchill, Jean Monnet, Robert Schuman, Paul-Henri Spaak en vele anderen.
Zij wilden nooit meer oorlog in Europa.

Er spelen meer grote en gevaarlijke ontwikkelingen in de wereld. En die lossen we hier in Waalwijk niet op. Maar ook voor ons is het handig om in de gaten te houden dat de daden van wereldleiders voor een belangrijk deel worden bepaald door wat een volk wil. In een kritisch Duitsland dat minder gevoelig zou zijn geweest voor propaganda - voor alternative facts - zou Hitler geen schijn van kans hebben gemaakt.

Laten wij ons in Waalwijk in elk geval voornemen om gewoon te doen wat we eigenlijk al zeventig jaar zijn blijven doen: het samen rooien. Zoals iedereen dat ook tussen 1940 en 1945 zoveel mogelijk bleef doen, ondanks alles. En laten we nu stilstaan bij de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en oorlogs-situaties en vredesmissies nadien.

En laten we dat nog eens doen wanneer later deze maand hier in het Wandelpark het planten van de Anne Frankboom officieel wordt gevierd. De boom die is ontsproten aan de witte paardenkastanje uit de tuin van het Achterhuis.
Want Anne Franks verhaal staat symbool voor alle slachtoffers van oorlog. Dat zij mogen rusten in vrede.