Speech burgemeester Kleijngeld Dodenherdenking 4 mei 2016

Oorlog en vrede. De strijd voor vrijheid en democratie. Het zijn geen thema’s uit een ver verleden. Integendeel: ze zijn hoogst actueel. Terreur is van alle tijden. West-Europa, dat vanaf de bevrijding in 1945 in vrede en vrijheid heeft geleefd, is de afgelopen jaren opgeschrikt door wrede aanslagen in Parijs en Brussel. Charlie Hebdo, Bataclan, Molenbeek, Zaventem. Dan komt geweld wel heel erg dichtbij. Dan beseffen we weer dat onze vrede eigenlijk maar breekbaar en nogal kwetsbaar is. Dat onze vrijheid op de proef wordt gesteld en dat we haar juist nu steviger moeten omarmen.

Oorlog en terreur hebben tot gevolg dat het aantal mensen dat vandaag de dag op de vlucht is voor onderdrukking, vervolging en de dood groeit. We leven in een onrustige en instabiele wereld, waar op dit moment zo’n zestig miljoen mensen op de vlucht zijn. Het zijn er sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog méér dan ooit. Het betekent dat we ook in Europa, in Nederland, in de gemeente Waalwijk, te maken krijgen met mensen die hier hun toevlucht zoeken. Dat kan beangstigend zijn. Waartoe leidt dit? Hoe verhoudt zich dit met onze veiligheid, ons welzijn en onze welvaart? Hebben we wel voldoende woningen? Hebben we wel werk voor iedereen? Maar laten we ervoor waken dat deze gevoelens van onzekerheid en angst onze principes over mensenrechten niet gaan overheersen? Op dringend verzoek van onze commissaris der koning, Wim van de Donk, zal ook onze gemeente op korte termijn opnieuw vluchtelingen welkom gaan heten. Ik ben ervan overtuigd dat, wanneer het zo ver is, we samen ons morele kompas leidend kunnen laten zijn.   

Ik herinner u aan een bekende gebeurtenis, die zich afspeelde in de mei van 1939. Vier maanden voor de Duitse inval in Polen, het begin van de Tweede Wereldoorlog. Een kleine duizend Duitse Joden hebben ervoor gekozen om hun vaderland zo snel mogelijk te verlaten. Onder hen zijn tweehonderd kinderen. Ze schepen zich in op de MS Sankt Louis, een passagiersschip dat vanuit Hamburg met Cuba als bestemming vertrekt. Eenmaal aangekomen in Havanna, worden de visa van de joodse passagiers op bevel van de president ongeldig verklaard. Het daaropvolgende noodgedwongen vertrek van het schip wordt vanaf de kade gevolgd door een menigte van honderdduizend mensen. De Sankt Louis is in korte tijd een toeristische attractie geworden. Ook in de Verenigde Staten, Venezuela, Colombia, Paraguay, Argentinië en Canada wordt het schip de toegang geweigerd. Terug in Europa brengen onze zuiderburen uiteindelijk redding. In België wordt geld ingezameld om er minstens 250 passagiers op te vangen. Daarna kunnen Nederland, Frankrijk en Engeland uit eerlijke schaamte niet achterblijven. Na een reis van veertig dagen en 16.000 km zetten de passagiers uiteindelijk in Antwerpen voet aan wal. Onderzoek van het Holocaustmuseum in Washington heeft aangetoond dat zeshonderd van hen nadien toch in de Duitse uitroeiingskampen terecht zijn gekomen. Velen van hen hebben de Endlösung niet overleefd. 

Voor onze tegenwoordige vrijheid is hard gevochten. Letterlijk: door de geallieerden, door het verzet. Maar ook figuurlijk. Door iedereen die zich vanaf 1945 heeft ingezet voor een wereld zonder oorlog. Hierdoor ontstaan de Verenigde Naties. Hierdoor komt er een Verklaring voor de Rechten van de Mens. Hierdoor ontstaat uiteindelijk ook de Europese Unie. Het belangrijkste idee van de initiatiefnemers: na twee in Europa ontstane wereldoorlogen moet een derde coute que coute worden voorkomen. En daarom ook kunnen de rechten van de mens niet verouderen. Ze zijn universeel. Ze gelden voor altijd en iedereen. Het zijn onze morele kernwaarden. Het enige dat vandaag is veranderd, is dat onze herinneringen aan de historische les van de Tweede Wereldoorlog beginnen te vervagen. Jammer genoeg is ons geheugen soms van korte duur.

We mogen nooit stoppen met het hooghouden van de waarden die onze vrijheid mogelijk maken. We mogen ons vrij-zijn niet laten beperken door degenen die terreur toepassen om hun doelen te bereiken. Dat is onze waarden onwaardig. In plaats daarvan is het nodig om steeds opnieuw na te denken over de manier waarop we onze vrijheid zo goed mogelijk kunnen beschermen. Elke dag weer. Dat zijn we verplicht aan degenen die er eerder voor gestorven zijn. Aan onszelf. En aan onze kinderen. 
Gedenken we allen die in de bezettingstijd zijn omgekomen. Dat zij rusten in vrede.