Waalwijkse militieregisters toegankelijk gemaakt

Vele Handen maken licht werk
Sinds juni vorig jaar wordt er door een groot aantal vrijwilligers in het hele land van achter de computer thuis hard gewerkt aan de digitale ontsluiting van de militieregisters van zestien Nederlandse archieven. Deze militieregisters vormen de eerste groep archiefstukken die in het project VeleHanden, een prijswinnend project van het Stadsarchief Amsterdam en Pictura BV, geïndexeerd worden. Inmiddels zijn ook de registers van het Gemeentearchief Waalwijk bijna allemaal aan de beurt geweest en online doorzoekbaar op www.militieregisters.nl.

Militaire dienstplicht in Nederland
In 1811 werd in Nederland de militaire dienstplicht ingevoerd. Vervulling van de dienstplicht was aanvankelijk op vrijwillige basis, maar omdat te weinig mannen zich als vrijwilliger aanboden, werd in 1814 bepaald dat er per honderd inwoners één militielid moest worden aangewezen om de dienstplicht te vervullen. Zo ontstond in Nederland de Nationale Militie bestaande uit enerzijds vrijwillige militairen en anderzijds ingelote militieleden. Om het inloten te vergemakkelijken werd Nederland opgedeeld in militiedistricten van circa 100.000 inwoners, die op hun beurt ingedeeld werden in kantons. De loting vond plaats per kanton.
Mannen die door het lot waren aangewezen om de dienstplicht te vervullen, konden vrijstelling krijgen door voor een plaatsvervanger (remplaçant) te zorgen. Het inzetten van een plaatsvervanger gebeurde, ondanks dat dit een kostbare aangelegenheid was, zeer regelmatig. In 1898 werd dit remplaçantenstelsel afgeschaft en vervangen door de persoonlijke dienstplicht. Het lotingsysteem werd in 1938 afgeschaft.

Groep militairen ten tijde van de mobilisatie in 1914-1918 (GAW fotocollectie nr. 10934)

Militieregisters
De administratie van de dienstplichtige militairen vond plaats in de militieregisters. Behalve de belangrijkste genealogische gegevens (naam, geboorteplaats/datum, ouders, woonplaats, beroep, etc.) bevatten de registers ook informatie over het uiterlijk van de betrokkenen. Zo werden onder andere gegevens genoteerd die betrekking hadden op de lengte, het aangezicht, oog- en haarkleur, de vorm van de neus, mond, kin, etc. Ook werd in de militieregisters opgetekend als iemand vrijstelling had voor de militaire dienst, wat daarvoor de reden was (lichamelijke tekortkomingen, broederdienst, etc.) en of de betrokkene een remplaçant had aangewezen. Tot slot werd vermeld wat de dag van inlijving in militaire dienst was en het korps waarin moest worden gediend.

Zoeken in de registers
Op http://www.militieregisters.nl/ kan op naam, geboortedatum en geboorteplaats van de betrokkenen gezocht worden. De gevonden scans met de overige informatie kunnen tegen betaling geraadpleegd (€ 0,40) of gedownload (€ 0,50) worden. Het raadplegen van de scans is dus niet gratis, tenzij u zelf meehelpt met het indiceren van de registers en punten verdiend voor het downloaden van de scans.